Kinky kevertje allesbehalve monogaam

Regio - Natuurcorrespondent Hero Moorlag vertelt regelmatig over uiteenlopende onderwerpen op het gebied van flora en fauna. Deze keer gaat het over lieveheersbeestjes.

De heilige maagd Maria stuurde het kevertje naar de aarde om de gewassen van tuinders te beschermen. In de volksmond kreeg hij namen als lievevrouwebeestje, Mariabeestje en Mariator. Wij kennen hem als lieveheersbeestje, want er is nog een legende. Onze Lieve Heer stuurde het kevertje naar de nek van een ten onrechte ter dood veroordeelde. De beul stond klaar om met zijn bijl het hoofd van de vermeende boef af te hakken. ‘Stop’, zei de veroordeelde man, ‘er zit een kevertje in mijn nek. Als je mijn hoofd eraf slaat, gaat het beestje ook dood.’ De omstanders waren overtuigd van de onschuld van de man en eisten zijn vrijheid. Dat gebeurde. Sindsdien heet het kevertje lieveheersbeestje. In Brabant en Limburg heet hij hemelbeestje en lievehereminnetje. In ons land leven 60 soorten met een grootte van 2 tot 10 millimeter, wereldwijd 5000. Voor ons is het zevenstippelige lieveheersbeestje de bekendste soort. Lieveheersbeestjes zijn rovers die hun nut meer dan bewijzen in de (kas)tuinbouw. Ze eten honderden bladluizen per dag.

Hele dag verschillende dates

De vrouwtjes van lieveheersbeestjes storen zich niet aan de burgelijke moraal op het gebied van seks. Ze zijn allesbehalve monogaam en laten zich door drie of vier mannetjes bevruchten. De hele dag verschillende dates. Dat leidt tot seksueel overdraagbare aandoeningen in de vorm van infecties door mijten. Erg vervelend voor de kevertjes, maar ze blijven volhardend kinky. De larven die uit de eitjes komen lijken op kleine rupsen. Ze zijn zwart en rood met stekels op de rug. Ze verpoppen zich en uit de poppen komen de kevertjes tevoorschijn. Je ziet zwarte, gele en rode lieveheersbeestje en het aantal stippen varieert enorm. Sommige soorten eten planten, andere liever schimmels als meeldauw, maar de meeste soorten zijn echte rovers. Daarom worden ze gekweekt om massaal te worden uitgezet in kassen waarin sla of tomaten worden geteeld. Alle zwarte en groene luizen op onze rozen zijn door zevenstippelige lieveheersbeestjes opgegeten. Perfecte biologische bestrijding. Als kind vingen we dit lieveheersbeestje. Hij trok z’n pootjes in onder het lichaam, maar we wachten tot hij weer tot leven kwam en zongen bij herhaling: ‘Lieveheersbeestje vlieg op en breng morgen mooi weer.’ Even wachten, het kevertje begon over je vinger te lopen, opende zijn rode dekschilden, sloeg de onderliggende vleugels uit en vloog inderdaad op.

Probaat afweermiddel

Blijkbaar waren we als kinderen erg voorzichtig bij het vangen van lieveheersbeestjes. We pesten de kevertjes niet. Zelden zagen we daarom hun probate afweermiddel. Bij bedreiging perst het diertje uit de gewrichten van de pootjes een oranjegele olieachtige vloeistof. Het is hemolymfe en het plotseling ‘bloeden’ uit de gewrichten heet reflexbloeden. Dat goedje heeft een vreemde geur en smaakt erg bitter. Het schrikt belagers onmiddellijk af. Vogels laten het kevertje meteen vallen. De rode kleur van de kevertjes is eigenlijk al een waarschuwing voor vijanden. De vloeistof die het zevenstippelige lieveheersbeestje afscheidt, is giftig voor jonge koolmezen. Fanatieke ouder koolmezen kunnen zich vergissen door een lieveheersbeestje toch naar het nestkastje te brengen, met fatale gevolgen. In België vertellen ouders aan hun kinderen bij het zien van de vreemde vloeistof op de vingers dat het lieveheersbeestje op hun hand heeft geplast en dat ze hun handen maar moeten wassen. Een kleine sluipwesp, de grootste vijand van lieveheersbeestjes, trekt zich niets van het reflexbloeden aan. Het vrouwtje legt met een legboor eitjes in het kevertje. De larfjes die daaruit geboren worden, eten het lieveheersbeestje van binnenuit op. Je vindt een levenloos verschrompeld kevertje. Het nut van de kevertjes, natuurlijke bestrijding van bladluizen, is evident. De heilige maagd Maria wist dat al en de tegenwoordige biologisch-dynamische tuinders maken gretig gebruik van de diensten van het lieveheersbeestje.